Industriële revolutie: gemalen vervangen poldermolens

Altijd het overtollige water uit de laaggelegen Delflandse polders kunnen wegpompen. En niet alleen als het waaide. Dat werd na de industriële revolutie mogelijk dankzij de uitvinding van het stoomgemaal. Het Delfland wilde die nieuwe technologie graag zo snel mogelijk in zijn beheergebied toepassen. Maar zo’n gemaal bouwen, kostte in de negentiende eeuw veel geld.

Toch begon Delfland voortvarend met het realiseren van stoomgemalen: al in 1841 werd het gemaal Polder van Nootdorp (dat in Delft staat) gesticht. En rond 1875 stonden er al zeventien exemplaren in ons gebied. Het grote voordeel van deze nieuwe technologie? Polders met zo’n modern gemaal konden hun overtollige water op elk moment naar de boezem pompen.

Van stoom naar diesel naar elektriciteit

In de decennia die volgden, bouwde het hoogheemraadschap steeds meer gemalen. Om de waterhuishouding in het snel veranderende gebied goed te blijven beheren, vernieuwde Delfland bovendien regelmatig bestaande installaties. Want toen de techniek voortschreed, verving Delfland zijn stoomgemalen door diesel- en elektrische gemalen. Deze konden nog meer water verplaatsen en waren eenvoudiger te bedienen. Daarnaast bouwde het hoogheemraadschap talloze nieuwe gemalen, die vaak vrijwel onzichtbaar zijn in het landschap.

Poldergemalen en boezemgemalen

Tegenwoordig beheert het hoogheemraadschap de waterstand in zijn beheergebied met ruim tweehonderd poldergemalen, zes boezemgemalen, twee inlaatgemalen en één doorvoergemaal. Een poldergemaal pompt het een teveel aan water uit lagergelegen polders naar de hoger gelegen boezem; dat is een stelsel van vaarten en kanalen. En een boezemgemaal pompt water uit de boezem naar het buitenwater, naar de Nieuwe Waterweg en de Noordzee.

Gemalen van cultuurhistorisch belang

Naast hun functionele waarde zijn sommige gemalen van Delfland ook van cultuurhistorisch belang: veel daarvan hebben de status van gemeentelijk monument of Rijksmonument.