Molens: dé uitvinding om onze polders droog te malen
Een werktuig dat eindelijk het overtollige water uit de laaggelegen Delflandse polders kon wegpompen – daar was het Hoogheemraadschap van Delfland aan het begin van de vijftiende eeuw dringend naar op zoek. De poldermolen, waarvan de eerste Nederlandse versie in 1408 in Alkmaar werd gebouwd, bleek precies de uitvinding die het waterschap nodig had. In 1413 werd de eerste poldermolen van Delfland in werking gesteld, in Schipluiden.
In de loop van de vijftiende eeuw verschenen steeds meer molens in het landschap. De molens die bijvoorbeeld rond 1440 in Delfland langs de Schie werden gebouwd, waren bedoeld voor de bemaling van de ambachten Berkel, Pijnacker, Hof van Delft en Vrijenban. Zodra de wind opstak, zetten hun schepraderen of vijzels het overtollige water in beweging: omhoog, de polder uit, richting hoger gelegen rivieren en kanalen. Voor het eerst kon het hoogheemraadschap zo actief invloed uitoefenen op de waterstand in zijn gebied.
Gemalen vervangen molens
Eeuwenlang bleven de molens het belangrijkste middel om de Delflandse polders droog te malen. Ze zorgden voor een verregaande ontwatering van de regio en daarmee voor ideale omstandigheden voor de landbouw. Pas in de negentiende eeuw werden ze geleidelijk vervangen door (stoom)gemalen.
Beeldbepalende monumenten
Vijf historische poldermolens in de regio – de Schaapweimolen (1826) in Rijswijk, de Dijkmolen (1718) in Maasland, de Nieuwlandsemolen in Hoek van Holland (vermoedelijk 1584), de Wippersmolen (1726) in Maassluis en de Groeneveldse Molen (1719) in Schipluiden – zijn al eeuwen oud, maar kwamen pas na 1975 in het bezit van Delfland. Sindsdien zijn ze uitgegroeid tot beeldbepalende monumenten van het hoogheemraadschap. En als het nodig is, doen ze hun werk nog altijd even doeltreffend als vroeger.
Draaiende molens bewonderen
De molens zijn niet altijd toegankelijk voor publiek, maar tijdens de jaarlijkse Nationale Molendag in mei openen deze kroonjuwelen van Delfland bijna altijd hun deuren. Vaak draaien ze dan ook nog, en kunnen bezoekers ze zowel van binnen als van buiten bewonderen.
Schatten van Delfland
Monumentale molens
- Dijkmolen – 1718 – Rijksmonument – Kroonjuweel
- Groeneveldse Molen – 1719 – Rijksmonument – Kroonjuweel
- Grote Molen – 1752 – Rijksmonument
- Molen van der Hoeven – 1861 – Rijksmonument
- Nieuwlandse molen – 1584 – Rijksmonument – Kroonjuweel
- Oude Liermolen – 1717 – Rijksmonument
- Schaapweimolen – 1826 – Rijksmonument – Kroonjuweel
- Wippersmolen – 1726 – Rijksmonument – Kroonjuweel
- Wippersmolen, Molenaarswoning – 1898 – Rijksmonument