Normoverschrijdingen van bestrijdingsmiddelen in de glastuinbouw
Bestrijdingsmiddelen bevatten werkzame stoffen voor de bestrijding van schadelijke organismen, maar ze kunnen ook een onbedoeld effect hebben op andere organismen. Deze middelen kunnen bijvoorbeeld in de bodem en in het oppervlaktewater terechtkomen via lekkages en/of lozingen.
Monitoring op 225 stoffen
Om de waterkwaliteit van het oppervlaktewater in beeld te brengen en te controleren, monitort Delfland binnen de glastuinbouwgebieden het hele jaar door.
De watermonsters die we nemen analyseren we op 225 stoffen. Hiervan hebben 206 stoffen een norm en 19 stoffen hebben nog geen norm. Voor de meeste stoffen zonder norm geldt dat de norm momenteel wordt afgeleid.
Wat is het verschil tussen bestrijdingsmiddelen en gewasbeschermingsmiddelen?
Bestrijdingsmiddelen is de verzamelnaam voor gewasbeschermingsmiddelen (GBM) en biociden die worden gebruikt in de bestrijding van ziekten en plagen in de land- en tuinbouw. Biociden zijn middelen die werken tegen bacteriën, schimmels en ongedierte zoals insecten en knaagdieren. Gewasbeschermingsmiddelen worden specifiek toegepast op gewassen op het veld of in de kas.
De risico’s worden beoordeeld voor mens, dier en milieu. De risico’s voor mensen worden beoordeeld voor de gebruiker, voor omwonenden en voor anderen die met het gewasbeschermingsmiddel in aanraking kunnen komen, bijvoorbeeld via drinkwater of voedsel.
Welke normen gelden voor bestrijdingsmiddelen?
De normen voor bestrijdingsmiddelen worden op verschillende lagen bepaald. Op Europees niveau zijn normen opgenomen binnen de Kaderrichtlijn Water. Aanvullend zijn er landelijke normen opgenomen in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). Er is onderscheid te maken in twee soorten normen:
- De jaargemiddelde-norm (JG) is ontworpen om het ecosysteem en de gezondheid van mensen en dieren te beschermen tegen de effecten van langdurige blootstelling aan een bepaalde stof. Deze norm geeft de gemiddelde concentratie van een stof over een jaar weer, wat helpt bij het beoordelen van de chronische effecten op het milieu
- De norm voor de maximaal aanvaardbare concentratie (MAC-MKN) is de concentratie in water die bij kortdurende piekblootstelling geen effect heeft op waterorganismen.
De JG-norm geeft de gemiddelde concentratie over een langere periode weer, piekbelastingen en seizoen variaties worden uitgemiddeld. Daarom is de JG-norm vaak lager dan de MAC/MTR-norm, die de piekconcentratie weergeeft.
Omdat de JG-norm de gemiddelde concentratie over een langere periode weergeeft, is deze vaak lager dan de MAC/MTR-norm, die de piekconcentraties weergeeft.
Meet dan één meting nodig
Om te toetsen aan een jaargemiddelde-norm te toetsen is meer dan één meting nodig. Dit komt door:
- Langdurige blootstelling: De jaargemiddelde-norm is bedoeld om de effecten van langdurige blootstelling aan een stof te beoordelen. Een enkele maand geeft geen volledig beeld van de chronische blootstelling.
- Seizoensvariaties: De concentraties van bepaalde stoffen kunnen variëren afhankelijk van het seizoen. Een meting van slechts één maand kan deze variaties niet vastleggen.
- Betrouwbaarheid en nauwkeurigheid: Door metingen over een langere periode te spreiden, wordt de betrouwbaarheid en nauwkeurigheid van de gegevens verbeterd. Dit helpt bij het identificeren van trends en het verminderen van de invloed van toevallige pieken of dalen.
Wat gebeurt er bij een normoverschrijding?
Als we bijzonderheden in de meetresultaten zien, ondernemen we actie. Dit doen we onder andere als:
- één maandelijkse meting 100x groter is dan de jaargemiddelde-norm*;
- een uitzonderlijk hoge concentratie wordt aangetroffen, ook als deze niet meer dan 100x de jaargemiddelde norm is;
- een verboden stof wordt aangetroffen;
- een herhaling te zien is in verhoogde metingen op eenzelfde locatie of eenzelfde stof;
* Eén meting kan niet direct vergeleken worden met de jaargemidddelde-norm (door seizoensvariaties en betrouwbaarheid en nauwkeurigheid, zie ook vraag: Welke normen gelden er voor bestrijdingsmiddelen?). De norm van 100x wordt hier gehanteerd omdat bij een overschrijding van 100x bij een maandelijkse meting, op jaarbasis ook uitkomt op een overschrijding.
De bron traceren en handhaven
Met een aantal experts van het waterschap, onder andere op het gebied van monitoring, waterkwaliteit in glastuinbouwgebieden en handhaving, onderzoeken we of we aanvullende opsporing in kunnen zetten om de vervuilingsbron te traceren.
Of we een bron kunnen traceren is onder andere afhankelijk van de locatie van het meetpunt, mogelijke bronnen in dat gebied (glastuinbouw, industrie, landbouw, riooloverstort), de aangetroffen stof, de herleidbaarheid van de stof tot een bepaalde teeltsoort. Wanneer het mogelijk lijkt te traceren, stellen we nader onderzoek in.
We handhaven wanneer we een bron, oorzaak en de overtreder vinden. Afhankelijk van criteria als de ernst van overtreding leggen we een Last onder Dwangsom (LOD) en/of een Proces-Verbaal (PV) op.
Wie informeren we bij een normoverschrijding?
Bij een bijzondere meting informeren we Glastuinbouw Nederland en de betreffende gemeente hierover. Ook leggen we uit welke eventuele vervolgacties we nemen of genomen hebben. Wanneer het een verboden stof betreft informeren we ook de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).
Alle meetresultaten worden daarnaast besproken in het kwartaaloverleg van de Emissieloze Kas met Glastuinbouw Nederland, het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard en de gemeente Lansingerland. Het kwartaaloverleg is een afspraak die voortkomt uit het afsprakenkader Emissieloze Kas.
Dashboard bestrijdingsmiddelen
Op de website van Delfland is een dashboard bestrijdingsmiddelen in glastuinbouwgebieden. Hier kan iedereen opzoeken waar normoverschrijdingen van bestrijdingsmiddelen plaats hebben gevonden en waar het water binnen veilige grenzen blijft. Het is ook mogelijk om te filteren op bijvoorbeeld gemeente, glastuinbouwgebied, tijdsperiode, stof (parameter).