Waterzicht 016: Handhaving en waterkwaliteit: willen of moeten is een wereld van verschil

"Het zijn geen flarden van een nare droom, maar een gedeelte van een spannende anekdote van Ray Klaassens, oud-commando bij de Special Forces en bekend van het televisieprogramma Kamp van Koningsbrugge. Tijdens een lezing op het Landelijk Congres Handhaving en Waterkwaliteit in Fort bij Vechten, deelt hij deze en andere verhalen met 170 handhavers en juristen," schrijft dijkgraaf Piet-Hein Daverveldt in het zestiende deel van zijn blogreeks 'Waterzicht'.

"Ray Klaassens stelt: “Karakter is wat overblijft als niemand kijkt”. Juist dan gaat het om het nemen van verantwoordelijkheid – ook als dat ongemakkelijk is of extra inspanning vraagt. Volgens hem zit het verschil in de bereidheid om niet alleen te doen wat moet, maar te kiezen voor wat je wílt doen; dát bepaalt uiteindelijk het resultaat."

Moeten of willen: een fundamentele bestuurlijke keuze

"Zijn lessen sluiten naadloos aan bij de uitdagingen in de waterwereld. Want ook wij als waterbestuurders staan voor fundamentele keuzes. Moeten we (van Brussel) de KRW-doelstellingen halen? Of willen we als overheden zelf de waterkwaliteit verbeteren en zetten we daarom extra stappen, juist als het tegenzit? Dat is een vraag die elk bestuur zich moet stellen. Het antwoord is cruciaal voor de realisatie van de opgave."

"Handhaving is daarbij een van de instrumenten die een waterschap kan inzetten. Als bestuurder bepaal je hoever je wilt gaan in de toepassing ervan. Dat werd concreet in de praktijkvoorbeelden uit de workshops op het congres. Zo kun je als waterschap ondernemers duidelijk maken wat je verwacht voor wat betreft de invulling van hun zorgplicht. Daarnaast kunnen waterschappen het Openbaar Ministerie gerichter ondersteunen, bijvoorbeeld door financieel voordeel van milieuovertredingen, zoals illegale lozingen, inzichtelijk te maken."

Samen sterker

"Wat in de workshops op het congres ook zichtbaar werd, is dat individuele waterschappen veel goede oplossingen in huis hebben. Dat vraagt om een volgende stap: van elkaar leren is niet genoeg. We moeten deze best practices ook gezamenlijk durven adopteren. Natuurlijk hebben waterschappen ieder hun eigen karakteristieken. Maar er is meer dat hen verbindt dan dat hen doet verschillen. De waterkwaliteit is vrijwel overal niet op orde. Bij de een ligt de oorzaak in de landbouw, bij een ander in de glastuinbouw en weer elders in de industrie. Dat betekent dat maatwerkafspraken kunnen verschillen, maar niet de aanpak."

Belonen waar het kan, sanctioneren waar het moet

"Als we de KRW-doelstellingen willen halen, moet de aanpak uitgaan van het principe dat overtredingen nooit mogen lonen. Koplopers die zelf in actie komen om de waterkwaliteit te beschermen, verdienen het te worden beloond met betere afzetmogelijkheden en moeten als positief voorbeeld in beeld worden gebracht."

"De grote groep die de waterkwaliteit wel wil beschermen maar nog onvoldoende beseft wat daar dan voor nodig is, moet worden gestimuleerd de waterkwaliteit ook rond de kas te meten en zelf in actie te komen als deze niet goed is. Waterschappen kunnen dit ondersteunen door hun eigen meetdata makkelijk toegankelijk te maken en te adviseren over passende maatregelen. Crimineel of calculerend gedrag moet daarentegen stevig worden gesanctioneerd."

"Uiteindelijk gaat het om dezelfde keuze als waar Ray Klaassens het over had: doen we wat moet, of doen we wat nodig is? Juist wanneer niemand kijkt, wordt duidelijk hoe ver we echt willen gaan. Als we de waterkwaliteit daadwerkelijk willen verbeteren, vraagt dat om meer dan regels en instrumenten. Het vraagt om karakter: van bestuurders, organisaties en sectoren. En om de bereidheid om die extra stap te zetten, ook als het schuurt. Want waar een wil is, is een weg."