Waterzicht 015: WaterDialoog: kiezen voor de toekomst, ondanks onzekerheid

"De boodschap was de avond van 19 januari duidelijk: wachten met besluitvorming is geen optie. De samenwerking tussen Delfland en gemeenten is de afgelopen jaren sterker geworden. Dat is hoopgevend. Tegelijkertijd groeit de druk. Klimaatverandering raakt ons dagelijks werk steeds directer. Wateroverlast, hittestress en zoetwatertekorten zijn geen toekomstscenario’s meer, maar actuele, urgente vraagstukken."

Niet denken in tegenstellingen

"Tijdens de bijeenkomst wierp Rijksbouwmeester Francesco Veenstra een verfrissend perspectief op: het is niet de ruimte die schaars is, maar het recht op gebruik ervan. Te vaak denken we nog in tegenstellingen, zoals water óf wonen. Die manier van denken helpt ons niet verder. De opgave is om ruimte slimmer en meervoudig te gebruiken: water én wonen, groen én verstedelijking, nieuwbouw én aanpassing van bestaande bouw door woningen te splitsen of op te toppen."

"Precies daar ligt de uitdaging voor raadsleden. De keuzes die gemeenten na de gemeenteraadsverkiezingen maken over woningbouw, openbare ruimte en infrastructuur, hangen samen en werken decennialang door. Bovendien duurt realisatie vaak langer dan kiezers wordt beloofd."

Besluiten niet uitstellen

"En juist dát maakt besturen ingewikkeld: keuzes moeten nu worden gemaakt, terwijl de gevolgen zich pas later laten zien. Dat geldt zeker bij klimaatverandering. We weten dát het klimaat verandert. We zullen steeds vaker te maken krijgen met grotere zoetwatertekorten, hogere waterstanden, meer extreme buien en toenemende hittestress. Tegelijkertijd is het lastig te voorspellen hoe snel die veranderingen gaan en wat de precieze gevolgen zullen zijn."

"Die onzekerheid betekent echter niet dat alles ongewis is. Eén ding weten we wel: er zijn neerslagscenario’s waarbij schade onvermijdelijk is. Denk bijvoorbeeld aan de superbui die Limburg, de Eifel en Wallonië in 2021 trof. In zulke situaties gaat het om schadebeperking, bijvoorbeeld door het principe van meerlaagse veiligheid toe te passen."

"Juist omdat niet alle schade te voorkomen is, vraagt dit om tijdige keuzes. Toch kan die onzekerheid het verleidelijk maken om besluiten uit te stellen, in de hoop dat extra data meer houvast biedt. Maar uitstel is ook een besluit. En vaak een besluit dat risico’s vergroot en later tot hogere kosten leidt."

Lessen uit het verleden

"Dat uitstel risico’s vergroot, is geen theoretische aanname. De geschiedenis laat zien wat er gebeurt als we te laat handelen. De Deltawerken en Ruimte voor de Rivier kwamen pas tot stand na een ramp en een bijna-ramp. Ook in Delfland waren we in 1998 niet voorbereid op extreme neerslag en moest in korte tijd een ingrijpend verbeterprogramma voor het watersysteem worden uitgevoerd. De capaciteit van boezemgemalen werd vergroot, knelpunten in het hoofdwatersysteem opgelost en tien waterbergingen aangelegd. Achteraf blijkt dat deze maatregelen hun waarde in de afgelopen decennia hebben bewezen."

"Tegelijkertijd laat de praktijk zien dat wat gisteren voldeed, niet automatisch ook morgen voldoende is. Het is niet genoeg om aan de huidige provinciale normen voor overstromingsrisico’s te blijven voldoen als buien frequenter en heviger worden. Daarom moeten wij samen met gemeenten en provincie aan de bak om nieuwe bergingen aan te leggen en knelpunten in het stedelijk gebied aan te pakken. Ook inwoners kunnen een belangrijke bijdrage leveren, bijvoorbeeld door de sponswerking van de bodem te vergroten: tegels uit tuinen verwijderen, regenpijpen afkoppelen van het riool en geveltuintjes aanleggen."

Van of-of naar én-én

"Tijdens de WaterDialoog spraken we over concrete vragen. Hoe combineer je woningbouw met ruimte voor groen en water? Hoe pas je de riolering aan om wateroverlast bij hevige regen te beperken? Een terugkerend inzicht was: kijk niet alleen naar wat klimaatadaptieve maatregelen kosten, maar ook naar wat ze opleveren. Een groene, waterrijke wijk is niet alleen beter bestand tegen extreem weer, maar ook aangenamer om in te wonen en gezonder voor bewoners."

"Ook de waterkwaliteit kreeg nadrukkelijk aandacht. De conclusie was duidelijk: dit vraagt om nauwere samenwerking, onder meer met de glastuinbouw. Verbetering van de waterkwaliteit is een gezamenlijke opgave."

Bestuurders moeten urgentie voelen

"De avond eindigde met een brede oproep om het gesprek voort te zetten. Raadsleden uit verschillende gemeenten nodigden ons uit voor vervolggesprekken. Een handschoen die wij maar al te graag oppakken. Want wat we tijdens deze bijeenkomst zagen, is precies wat nodig is: bestuurders die de urgentie voelen, die bereid zijn om samen na te denken over complexe vraagstukken en die durven te kiezen ondanks onzekerheid."

"Gemeenten hebben natuurlijk meer dan één opgave. Denk aan zorg, mobiliteit, veiligheid, woningbouw, energie, armoede en leefbaarheid. Maar om in Nederland en dus ook in Delfland te kunnen blijven wonen, is goed waterbeheer een randvoorwaarde. Geen nice-to-have, maar een must-have. De keuzes die we nu maken, bepalen hoe veilig en leefbaar onze regio over twintig, dertig jaar is. Laten we die keuzes samen maken. Met realisme over de risico’s en met vertrouwen in onze gezamenlijke kracht."